Bảng chia 13 thể động từ tiếng Nhật tổng hợp (動詞の活用まとめ N5 – N3)
📌 Tóm tắt quy tắc gốc chia 13 thể động từ tiếng Nhật (sensei's quick guide)
- 1. Động từ Nhóm I (五段動詞 - Godan): Biến đổi âm cuối theo 5 hàng nguyên âm あ・い・う・え・お:
・Cột あ (a) → Ghép với ～ない (Phủ định), ～れる (Bị động), ～せる (Sai khiến), ～される (Sai khiến bị động). (Lưu ý: う → わ).
・Cột い (i) → Ghép với ～ます (Lịch sự) và biến âm sang Thể て / Thể た.
・Cột う (u) → Chính là Thể Từ điển (辞書形) và ghép với ～な (Cấm chỉ).
・Cột え (e) → Là Thể Mệnh lệnh, ghép với ～る (Khả năng) hoặc ～ば (Điều kiện).
・Cột お + う (ou) → Chính là Thể Ý chí (意向形) (VD: 書く → 書こう). - 2. Động từ Nhóm II (一段動詞 - Ichidan): Bỏ る ở cuối rồi gắn trực tiếp đuôi thể tương ứng (～ます, ～て, ～た, ～ない, ～られる, ～よう, ～れば, ～ろ, ～させる, ～させられる).
- 3. Động từ Nhóm III (不規則動詞 - Bất quy tắc): Chỉ có 2 động từ する (Làm) và 来る (くる - Đến) phải học thuộc bảng chia riêng.
I. Cách phân biệt 3 nhóm động từ (nhóm i, II, III) trong 30 giây
Trước khi chia bất kỳ thể động từ nào trong tiếng Nhật, bạn bắt buộc phải xác định đúng động từ đó thuộc Nhóm I (五段), Nhóm II (一段) hay Nhóm III (カ変・サ変). Dưới đây là quy tắc nhận diện từ cả Thể Từ điển (V-る) lẫn Thể ます (V-ます):
| Nhóm động từ | Nhận diện qua Thể Từ Điển (V-る) | Nhận diện qua Thể ます (V-ます) | Ví dụ tiêu biểu |
|---|---|---|---|
| Nhóm I (五段動詞) |
1) Kết thúc bằng う, つ, る, む, ぶ, ぬ, く, ぐ, す. 2) Nếu kết thúc bằng る thì chữ trước る thuộc cột あ, う, お (như わかる, つくる, のる). |
Chữ đứng ngay trước ます thuộc hàng い (i): い, ち, り, み, び, に, き, ぎ, し. | 買（か）う、待（ま）つ、取（と）る、読（よ）む、遊（あそ）ぶ、死（し）ぬ、書（か）く、泳（およ）ぐ、話（はな）す |
| Nhóm II (一段動詞) |
Kết thúc bằng る, và chữ ngay trước る thuộc cột い (-iru) hoặc cột え (-eru). | Đứng trước ます là âm cột え (e) hoặc các động từ chỉ có 1 âm tiết trước ます (như みます, ねます, います). | 食（た）べる、寝（ね）る、見（み）る、起（お）きる、開（あ）ける、教（おし）える、借（か）りる |
| Nhóm III (不規則動詞) |
Chỉ có đúng 2 động từ: する (kèm Danh từ + する) và 来（く）る. | します (kèm N + します) và 来（き）ます. | する、勉強（べんきょう）する、結婚（けっこん）する、来（く）る |
⚠️ Bẫy JLPT: 12 động từ "đội lốt nhóm II" nhưng thực chất là nhóm i!
Các động từ dưới đây dù tận cùng là -iru / -eru nhưng 100% chia theo Nhóm I:
帰（かえ）る (Về), 入（はい）る (Vào), 走（はし）る (Chạy), 知（し）る (Biết), 切（き）る (Cắt), 要（い）る (Cần), 減（へ）る (Giảm), 滑（すべ）る (Trượt), 限（かぎ）る (Giới hạn), 焦（あせ）る (Sốt ruột), 蹴（け）る (Đá), しゃべる (Tán gẫu).
II. Bảng tổng hợp công thức chia 13 thể động từ tiếng Nhật (N5 – N3)
Bảng ma trận dưới đây tổng hợp toàn bộ 13 thể động từ tiếng Nhật từ N5 đến N3 cùng link dẫn tới bài học chuyên sâu của từng thể:
| STT & Tên thể | Nhóm I (五段) (VD: 書く - Viết / 買う - Mua) |
Nhóm II (一段) (VD: 食べる - Ăn) |
Nhóm III (Bất quy tắc) (する / 来る - くる) |
Bài chi tiết |
|---|---|---|---|---|
| 1. Thể Từ điển (辞書形 - N5) |
Đuôi cột う (u) → 書（か）く / 買（か）う |
Gốc + る → 食（た）べる |
する / 来（く）る | Xem chi tiết |
| 2. Thể ます (Lịch sự) (ます形 - N5) |
Đổi cột う → cột い + ます → 書きます / 買います |
Bỏ る + ます → 食べます |
します / 来（き）ます | Xem chi tiết |
| 3. Thể て (Nối câu) (て形 - N5) |
・う,つ,る → って (買って) ・む,ぶ,ぬ → んで (読んで) ・く→いて (書いて) / ぐ→いで ・す→して (※行く→行って) |
Bỏ る + て → 食べて |
して / 来（き）て | Xem chi tiết |
| 4. Thể た (Quá khứ) (た形 - N5) |
Đổi て/で thành た/だ → 書いた / 買った / 行った |
Bỏ る + た → 食べた |
した / 来（き）た | Xem chi tiết |
| 5. Thể ない (Phủ định) (ない形 - N5) |
Đổi cột う → cột あ + ない → 書かない / 買わない (※ある → ない) |
Bỏ る + ない → 食べない |
しない / 来（こ）ない | Xem chi tiết |
| 6. Thể Khả năng (可能形 - N4) |
Đổi cột う → cột え + る → 書ける / 買える |
Bỏ る + られる → 食べられる |
できる / 来（こ）られる | Xem chi tiết |
| 7. Thể Ý chí (意向形 - N4) |
Đổi cột う → cột お + う → 書こう / 買おう |
Bỏ る + よう → 食べよう |
しよう / 来（こ）よう | Xem chi tiết |
| 8. Thể Điều kiện ～ば (条件形 - N4) |
Đổi cột う → cột え + ば → 書けば / 買えば |
Bỏ る + れば → 食べれば |
すれば / 来（く）れば | Xem chi tiết |
| 9. Thể Mệnh lệnh (命令形 - N4) |
Đổi cột う → cột え (e) → 書け / 買え |
Bỏ る + ろ → 食べろ |
しろ / 来（こ）い | Xem chi tiết |
| 10. Thể Cấm chỉ (禁止形 - N4) |
V-từ điển + な → 書くな / 買うな |
V-từ điển + な → 食べるな |
するな / 来（く）るな | Xem chi tiết |
| 11. Thể Bị động (受身形 - N4) |
Đổi cột う → cột あ + れる → 書かれる / 買われる |
Bỏ る + られる → 食べられる |
される / 来（こ）られる | Xem chi tiết |
| 12. Thể Sai khiến (使役形 - N4) |
Đổi cột う → cột あ + せる → 書かせる / 買わせる |
Bỏ る + させる → 食べさせる |
させる / 来（こ）させる | Xem chi tiết |
| 13. Sai khiến bị động (使役受身形 - N4/N3) |
Cột あ + せられる / される → 書かされる / 買わされる (※す → 話させられる) |
Bỏ る + させられる → 食べさせられる |
させられる / 来（こ）させられる | Xem chi tiết |
III. Sơ đồ tư duy 5 cột nguyên âm (あ・い・う・え・お) của động từ nhóm i
Nhiều bạn sợ chia động từ Nhóm I vì có quá nhiều thể. Thực chất, người Nhật gọi động từ Nhóm I là 五段動詞 (Ngũ đoạn động từ) vì đuôi của nó chạy dọc theo đúng 5 cột nguyên âm あ・い・う・え・お trong bảng chữ cái Hiragana:
1. Đoạn あ (A)
Ghép với:
・～ない (Phủ định)
・～れる (Bị động)
・～せる (Sai khiến)
・～される (SKBĐ)
(VD: 書か + ない/れる/せる)
2. Đoạn い (I)
Ghép với:
・～ます (Lịch sự)
・～たい (Muốn)
・Biến âm sang Thể て / た
(VD: 書き + ます/たい)
3. Đoạn う (U)
Chính là:
・Thể Từ điển
・Ghép với ～な (Cấm chỉ)
・Ghép với ～と (Điều kiện)
(VD: 書く / 書くな)
4. Đoạn え (E)
Dùng cho:
・Đứng một mình = Mệnh lệnh (書け)
・Cộng ～る = Khả năng (書ける)
・Cộng ～ば = Điều kiện (書けば)
5. Đoạn お (O)
Cộng thêm う:
・Thể Ý chí (意向形)
・～ようと思う (Định làm)
・～ようとする (Sắp/Thử)
(VD: 書こう / 買おう)
IV. Bài tập trắc nghiệm chia thể động từ JLPT (5 câu có giải thích)
Câu 1: 暗（くら）くなってきたから、そろそろうちへ（ ）。
A. 帰よう | B. 帰ろう | C. 帰りよう | D. 帰れよう
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: B (帰ろう). Động từ 帰（かえ）る là ngoại lệ thuộc Nhóm I (dù kết thúc bằng -eru). Chia sang Thể Ý chí (cột お + う): 帰る → 帰ろう (Chúng ta về nhà thôi!).
Câu 2: 毎日（まいにち）練習（れんしゅう）すれば、日本語（にほんご）が上手（じょうず）に（ ）ようになりますよ。
A. 話せる | B. 話される | C. 話させる | D. 話られる
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: A (話せる). Trước ～ようになります (trở nên có thể làm gì) cần Thể Khả năng. Động từ 話す (Nhóm I) đổi cột う (す) sang cột え (せ) + る → 話せる.
Câu 3: 子（こ）どものとき、母（はは）に嫌（きら）いな野菜（やさい）をたくさん（ ）。
A. 食べられた | B. 食べさせた | C. 食べさせられた | D. 食べられたかった
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: C (食べさせられた). Câu có cấu trúc 「（私は）母に野菜を...」 diễn tả việc bị mẹ bắt ăn nhiều rau ghét hồi nhỏ → Dùng Thể Sai khiến bị động Nhóm II: 食べる → 食べさせられた.
Câu 4: ここは危（あぶ）ないですから、絶対（ぜったい）に中（なか）に（ ）ください。
A. 入ないで | B. 入らないで | C. 入れないで | D. 入りないで
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: B (入らないで). Động từ 入（はい）る (đi vào) là động từ Nhóm I đặc biệt → Thể ない là 入らない + でください = Xin tuyệt đối đừng đi vào trong.
Câu 5: 昨日（きのう）の夜（よる）、急（きゅう）に友達（ともだち）に家（うち）へ（ ）、困（こま）りました。
A. 来られて | B. 来させて | C. 来られていて | D. 来りて
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: A (来られて - こられて). Bị động gián tiếp gây phiền toái (迷惑の受身) của động từ 来（く）る (Nhóm III) là 来（こ）られる → chia sang thể て là 来られて.
*** Danh sách các bài học chia thể động từ chi tiết
- 1. Cách chia Thể ます (Masu-kei) & 3 nhóm động từ
- 2. Cách chia Thể て (Te-kei) & 12 cấu trúc ứng dụng
- 3. Cách chia Thể ない (Nai-kei - Phủ định ngắn)
- 4. Cách chia Thể た (Ta-kei - Quá khứ ngắn)
- 5. Cách sử dụng Thể たい (Tai-kei - Muốn làm gì)
- 6. Cách chia Thể Khả năng (可能形 - Kanoukei)
- 7. Thể Bị động trong tiếng Nhật (受身形 - Ukemikei)
- 8. Thể Sai khiến trong tiếng Nhật (使役形 - Shiekikei)
- 9. Thể Sai khiến bị động (使役受身形 - Shieki Ukemikei)
Câu hỏi thường gặp
Làm sao phân biệt nhanh 3 nhóm động từ tiếng Nhật (Nhóm I, II, III)? +
Nhìn ở thể Từ điển (V-る): (1) Nhóm III chỉ có 2 động từ bất quy tắc là する (và N+する) cùng 来る (くる); (2) Nhóm II kết thúc bằng đuôi -iru hoặc -eru (như 食べる, 見る, 起きる, 寝る); (3) Nhóm I gồm toàn bộ các động từ kết thúc bằng う, つ, る, む, ぶ, ぬ, く, ぐ, す và các ngoại lệ đuôi -iru/-eru thuộc Nhóm I (như 帰る, 走る, 入る, 切る, 知る, 要る).
Có tất cả bao nhiêu thể động từ trong tiếng Nhật từ N5 đến N3? +
Từ sơ cấp N5 đến trung cấp N3 có 13 thể động từ cốt lõi: (1) Thể ます (Lịch sự), (2) Thể Từ điển (辞書形), (3) Thể て (Nối/Yêu cầu), (4) Thể た (Quá khứ), (5) Thể ない (Phủ định), (6) Thể Khả năng (可能形), (7) Thể Ý chí (意向形), (8) Thể Điều kiện (条件形 ～ば), (9) Thể Mệnh lệnh (命令形), (10) Thể Cấm chỉ (禁止形 ～な), (11) Thể Bị động (受身形), (12) Thể Sai khiến (使役形), và (13) Thể Sai khiến bị động (使役受身形).
Tại sao khi chia sang thể ない, động từ 買う lại thành 買わない chứ không phải 買あない? +
Trong hệ thống âm vị tiếng Nhật cổ (cột ワ行: わ・ゐ・う・ゑ・を), các động từ Nhóm I kết thúc bằng nguyên âm 『う』 (như 買う, 会う, 言う, 洗う, 吸う) khi chuyển sang cột A để cộng với ～ない, ～れる, ～せる sẽ biến thành 『わ (wa)』 chứ không thành 『あ (a)』 (VD: 買わない, 会わない, 言わない).
Những thể động từ nào có cùng công thức chia dễ bị nhầm lẫn trong đề thi JLPT? +
Ở động từ Nhóm II (食べます, 見ます) và động từ 来る (きます), Thể Khả năng, Thể Bị động và Tôn kính ngữ đều có chung hình thức là 『V-られる / 来られる』. Để phân biệt, bạn phải nhìn vào trợ từ đi kèm (Thể khả năng đi với が, Thể bị động có chủ thể tác động đi với に) và ngữ cảnh của câu.