Tự động từ (自動詞) và tha động từ (他動詞) trong tiếng Nhật: Quy tắc & bảng 40+ cặp từ trọng tâm N4 – N3
📌 Tóm tắt 5 giây phân biệt tự động từ & tha động từ (sensei's quick guide)
- 1. Tự động từ (自動詞 - Jidoushi): Sự vật tự biến đổi trạng thái, không cần chủ thể tác động. Luôn đi với trợ từ
が. Khi đi với～ていますdiễn tả trạng thái đang hiện hữu trước mắt (VD: ドアが開いています - Cửa đang mở). - 2. Tha động từ (他動詞 - Tadoushi): Con người chủ động tác động lên vật. Luôn đi với trợ từ
を. Khi đi với～てありますdiễn tả trạng thái do ai đó chủ đích làm sẵn (VD: ドアが開けてあります - Cửa đã được ai đó mở sẵn). - 3. Mẹo nhìn đuôi 3 giây: Đuôi -す (-su) = 99% Tha động từ; Cặp -aru = Tự động từ vs -eru = Tha động từ (閉まる vs 閉める); Đuôi -reru = Tự động từ (壊れる, 汚れる).
I. Phân biệt cấu trúc 「tự động từ + ています」 vs 「tha động từ + てあります」
| Tiêu chí | Tự động từ (自動詞) (Bài 29 Minna) |
Tha động từ (他動詞) (Bài 30 Minna) |
|---|---|---|
| Câu hành động cơ bản | N が + Tự động từ 電気が消（き）えました (Điện tắt rồi). |
N を + Tha động từ 電気を消（け）しました (Tôi đã tắt điện). |
| Câu miêu tả trạng thái kết quả | N が + Tự động từ-て + います Miêu tả khách quan hiện trạng trước mắt (không quan tâm ai làm): ・窓が閉まっています (Cửa sổ đang đóng). ・コップが割れています (Cốc đang bị vỡ). |
N が (を) + Tha động từ-て + あります Nhấn mạnh có người CHỦ ĐÍCH làm sẵn để chuẩn bị/phục vụ mục đích: ・寒いから、窓が閉めてあります (Vì lạnh nên cửa sổ đã được đóng sẵn). ・壁にカレンダーが掛けてあります. |
II. Bảng 4 quy tắc vàng nhìn đuôi phân biệt 40+ cặp tự – Tha động từ
Quy tắc 1: Cặp đuôi 「-aru (tự động từ)」 vs 「-eru (tha động từ)」
Mẹo nhớ: 「あ (A) = ある (Tự nhiên có) → Tự động từ」; 「え (E) = Bắt đầu bằng E → Tha động từ」.
| Hán tự / Nghĩa | Tự động từ (N が ～aru) | Tha động từ (N を ～eru) |
|---|---|---|
| Đóng (閉) | 閉（し）まる (Cửa đóng) | 閉（し）める (Đóng cửa) |
| Bắt đầu (始) | 始（はじ）まる (Buổi họp bắt đầu) | 始（はじ）める (Bắt đầu buổi họp) |
| Tập hợp (集) | 集（あつ）まる (Mọi người tụ tập) | 集（あつ）める (Sưu tầm/Tập hợp) |
| Quyết định (決) | 決（き）まる (Được quyết định) | 決（き）める (Quyết định) |
| Thay đổi (変) | 変（か）わる (Thay đổi) | 変（か）える (Làm thay đổi) |
| Tăng / Lên (上) | 上（あ）がる (Giá tăng lên) | 上（あ）げる (Nâng/Tăng lên) |
| Giảm / Hạ (下) | 下（さ）がる (Nhiệt độ giảm) | 下（さ）げる (Hạ xuống) |
| Dừng lại (止) | 止（と）まる (Xe dừng) | 止（と）める (Dừng/Đỗ xe) |
| Tìm thấy (見) | 見（み）つかる (Được tìm thấy) | 見（み）つける (Tìm ra) |
| Cứu giúp (助) | 助（たす）かる (Được cứu/Đỡ vất vả) | 助（たす）ける (Cứu giúp ai) |
Quy tắc 2: Đuôi 「-す (-su)」 = 99% là tha động từ (他動詞)
| Hán tự / Nghĩa | Tự động từ (N が ～) | Tha động từ (N を ～す) |
|---|---|---|
| Tắt / Biến mất (消) | 消（き）える (Đèn tắt) | 消（け）す (Tắt đèn/Xóa) |
| Rơi / Đánh rơi (落) | 落（お）ちる (Ví rơi) | 落（お）とす (Đánh rơi ví) |
| Hỏng / Làm hỏng (壊) | 壊（こわ）れる (Máy hỏng) | 壊（こわ）す (Làm hỏng máy) |
| Bẩn / Làm bẩn (汚) | 汚（よご）れる (Áo bị bẩn) | 汚（よご）す (Làm bẩn áo) |
| Khỏi / Sửa chữa (直/治) | 直（なお）る (Được sửa/Khỏi) | 直（なお）す (Sửa chữa) |
| Ra / Lấy ra (出) | 出（で）る (Đi ra) | 出（だ）す (Lấy ra/Nộp) |
| Quay lại / Trả lại (戻) | 戻（もど）る (Quay về) | 戻（もど）す (Đặt lại chỗ cũ) |
| Sôi / Đun sôi (沸) | 沸（わ）く (Nước sôi) | 沸（わ）かす (Đun nước sôi) |
| Khô / Làm khô (乾) | 乾（かわ）く (Quần áo khô) | 乾（かわ）かす (Sấy khô) |
Quy tắc 3: Đuôi 「-reru (tự động từ)」 vs gốc nhóm i 「-u (tha động từ)」
| Hán tự / Nghĩa | Tự động từ (N が ～reru/eru) | Tha động từ (N を ～u) |
|---|---|---|
| Vỡ (割) | 割（わ）れる (Cốc vỡ) | 割（わ）る (Làm vỡ cốc) |
| Gãy (折) | 折（お）れる (Cành cây gãy) | 折（お）る (Bẻ gãy) |
| Rách (破) | 破（やぶ）れる (Túi rách) | 破（やぶ）る (Xé rách) |
| Đứt / Hết hạn (切) | 切（き）れる (Dây đứt/Hết pin) | 切（き）る (Cắt) |
| Nướng / Chín (焼) | 焼（や）ける (Thịt chín) | 焼（や）く (Nướng thịt) |
| Bán chạy / Bán (売) | 売（う）れる (Hàng bán chạy) | 売（う）る (Bán hàng) |
Quy tắc 4: 5 cặp đặc biệt hay thi nhất trong JLPT N4
| Nghĩa | Tự động từ (N が) | Tha động từ (N を) |
|---|---|---|
| Mở (開) | 開（あ）く (Cửa mở) | 開（あ）ける (Mở cửa) |
| Bật sáng (付) | つく (Đèn bật sáng) | つける (Bật đèn) |
| Vào / Cho vào (入) | 入（はい）る (Đi vào) | 入（い）れる (Bỏ vào/Pha) |
| Xếp hàng (並) | 並（なら）ぶ (Người xếp hàng) | 並（なら）べる (Bày biện bát đĩa) |
| Tới nơi / Giao tới (届) | 届（とど）く (Hàng tới nơi) | 届（とど）ける (Giao hàng/Nộp) |
III. Bài tập trắc nghiệm tự – Tha động từ JLPT N4 – N3 (5 câu)
Câu 1: 強い風（かぜ）で、庭（にわ）の木（き）の枝（えだ）が（ ）しまいました。
A. 折って | B. 折れて | C. 壊して | D. 割って
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: B (折れて). Trước chỗ trống là trợ từ 「が」 (木の枝が - cành cây) tự bị gãy do gió mạnh → Dùng Tự động từ 折（お）れる → 折れてしまいました.
Câu 2: 会議（かいぎ）のまえに、机（つくえ）の上（うえ）に資料（しりょう）が（ ）あります。
A. 並んで | B. 並べて | C. 並びて | D. 並ぶて
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: B (並べて). Đi trước ～てあります (đã được ai đó bày sẵn trên bàn trước cuộc họp) bắt buộc dùng Tha động từ (並べる → 並べてあります).
Câu 3: すみません、そこにお財布（さいふ）が（ ）よ。
A. 落としています | B. 落ちています | C. 落ちとあります | D. 落ちてあります
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: B (落ちています). Chiếc ví đang nằm rơi ở dưới đất (trạng thái tự nhiên của Tự động từ 落ちる) → お財布が落ちています.
Câu 4: お湯（ゆ）が（ ）から、お茶（ちゃ）を入（い）れましょう。
A. 沸かした | B. 沸いた | C. 焼いた | D. 乾いた
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: B (沸いた). Đi với 「お湯が」 (Nước sôi rồi) dùng Tự động từ 沸（わ）く → 沸いた. (Khi nào là お湯を thì mới dùng 沸かした).
Câu 5: なくしたと思（おも）っていた指輪（ゆびわ）が、かばんの中（なか）から（ ）。
A. 見つけた | B. 見つかった | C. 見せた | D. 見られた
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: B (見つかった). Trước chỗ trống là trợ từ 「が」 (指輪が - chiếc nhẫn được tìm thấy) → Dùng Tự động từ đuôi -aru: 見つかる → 見つかった.
*** Xem thêm các bài ngữ pháp N4 liên quan
Câu hỏi thường gặp
Tự động từ (自動詞) và Tha động từ (他動詞) khác nhau như thế nào? +
Tự động từ (自動詞) diễn tả sự việc/trạng thái tự diễn ra ở bản thân sự vật mà không nhấn mạnh ai tác động vào, luôn đi với trợ từ 『が』 (VD: ドアが開く - Cửa mở). Tha động từ (他動詞) diễn tả hành động có chủ thể tác động trực tiếp lên tân ngữ, luôn đi với trợ từ 『を』 (VD: ドアを開ける - Mở cửa).
Có quy tắc nhìn đuôi từ để nhận biết nhanh Tự động từ và Tha động từ không? +
Có 3 quy tắc vàng: (1) Đuôi -す (-su) 99% là Tha động từ (消す, 壊す, 落とす, 直す, 出す); (2) Cặp đuôi -aru vs -eru: Đuôi -aru là Tự động từ (閉まる, 始まる, 集まる, 決まる, 見つかる), còn đuôi -eru là Tha động từ (閉める, 始める, 集める, 決める, 見つける); (3) Đuôi -reru thường là Tự động từ chỉ trạng thái tự gãy/vỡ/bẩn (壊れる, 汚れる, 割れる, 折れる).
Sự khác nhau giữa 『Tự động từ + ている』 và 『Tha động từ + てある』 là gì? +
『N が + Tự động từ ている』 mô tả khách quan trạng thái hiện tại trước mắt (VD: 窓が開いています - Cửa sổ đang mở). Còn 『N が (を) + Tha động từ てある』 nhấn mạnh kết quả đó là do CÓ AI ĐÓ CHỦ ĐÍCH LÀM SẴN vì một mục đích nhất định (VD: 空気を入れ替えるために、窓が開けてあります - Cửa sổ đã được mở sẵn để thông gió).
Tại sao cặp 開く (Aku - Tự động từ) và 開ける (Akeru - Tha động từ) lại trái ngược quy tắc với 焼ける vs 焼く? +
Với nhóm -ku vs -keru, hầu hết động từ có đuôi -keru là Tự động từ (焼ける - chín, 溶ける - tan chảy, 抜ける - rụng, 売れる - bán chạy) và đuôi -ku là Tha động từ (焼く - nướng, 溶く - hòa tan, 抜く - nhổ, 売る - bán). Chỉ có ngoại lệ lớn nhất là 開く (あく - Tự động từ: mở) vs 開ける (あける - Tha động từ: mở) và 届く (Tự) vs 届ける (Tha).