Tổng hợp kính ngữ tiếng Nhật (敬語): Tôn kính ngữ (尊敬語), khiêm nhường ngữ (謙譲語) & lịch sự ngữ (丁寧語)
Quy tắc vàng phân biệt 3 loại kính ngữ (敬語 - Keigo)
- 👑 1. Tôn kính ngữ (尊敬語 - Sonkeigo): Nâng cao hành động của Đối phương (Cấp trên, Khách hàng, Thầy cô). Công thức chuẩn: お/ご + V(bỏ ます) + になる hoặc chia sang thể Bị động V-(ら)れる. (Tuyệt đối KHÔNG dùng cho bản thân mình!).
- 🙇 2. Khiêm nhường ngữ (謙譲語 - Kenjougo): Hạ thấp hành động của Bản thân mình (私) hoặc người công ty mình (Uchi) để bày tỏ sự kính trọng với đối phương. Công thức chuẩn: お/ご + V(bỏ ます) + する / いたす.
- ✨ 3. Lịch sự ngữ (丁寧語 - Teineigo): Làm câu nói lịch sự, trang nhã với bất kỳ chủ ngữ nào bằng đuôi ～です / ～ます / ～でございます.
1. Bản chất 3 loại kính ngữ & quy tắc uchi - Soto (内・外) tại Nhật
Trong kỳ thi JLPT (từ bài 49–50 giáo trình Minna no Nihongo N4 lên tới N3, N2) và khi đi làm tại công ty Nhật Bản (xem thêm chuyên mục Mẫu Email Kính Ngữ Công Sở), việc nhầm lẫn giữa Tôn kính ngữ và Khiêm nhường ngữ là lỗi nghiêm trọng nhất. Để chọn đúng 100%, bạn chỉ cần xác định Ai là người thực hiện hành động (Chủ ngữ):
尊敬語 (Sonkeigo)
tôn kính ngữ
Chủ ngữ: Sếp (社長・部長), Khách hàng (お客様), Thầy cô (先生).
先生はもう帰られました。
(Thầy giáo đã về rồi ạ.)
謙譲語 (Kenjougo)
khiêm nhường ngữ
Chủ ngữ: Bản thân mình (私・わたくし) hoặc người nhà/công ty mình.
私がお荷物をお持ちします。
(Để tôi xách hành lý giúp ngài ạ.)
丁寧語 (Teineigo)
lịch sự ngữ
Chủ ngữ: Mọi chủ ngữ (Người nói, người nghe, đồ vật, sự việc).
お手洗いはあちらでございます。
(Nhà vệ sinh ở phía đằng kia ạ.)
⚠️ Quy tắc sống còn tại công sở Nhật: Uchi (内 - Người trong nhà) vs soto (外 - Khách bên ngoài)
Khi giao tiếp nội bộ trong công ty, Giám đốc (社長) hay Trưởng phòng (部長) là cấp trên nên bạn dùng Tôn kính ngữ. Tuy nhiên, khi nói chuyện qua điện thoại hoặc viết email cho Khách hàng / Đối tác bên ngoài (Soto), toàn bộ nhân sự công ty bạn (kể cả Giám đốc!) đều được tính là Người nhà (Uchi) — lúc này bạn bắt buộc phải bỏ chức danh ～さん và dùng Khiêm nhường ngữ cho chính sếp của mình:
- ❌ Sai (với khách hàng): 部長の田中さんは今いらっしゃいません。
- ⭕ Đúng (với khách hàng): 部長の田中はただいま席を外しております。 (Trưởng phòng Tanaka của chúng tôi hiện đang rời chỗ ngồi ạ.)
2. Bảng 20 động từ kính ngữ đặc biệt (bất quy tắc - Hay thi JLPT N4 & N3 nhất)
Những động từ thông dụng dưới đây không áp dụng công thức ghép thông thường mà biến đổi sang một từ vựng hoàn toàn mới. Đây là bảng chiếm tới 70% câu hỏi Kính ngữ trong đề thi JLPT N4 – N3:
| Động từ gốc (Thể thường) | 👑 Tôn kính ngữ (尊敬語) Hành động của Sếp / Khách |
🙇 Khiêm nhường ngữ (謙譲語) Hành động của Bản thân (私) |
✨ Lịch sự ngữ (丁寧語) |
|---|---|---|---|
| 行く・来る (Đi / Đến) |
いらっしゃる おいでになる お越しになる |
参る (まいる) 伺う (うかがう) |
行きます 来ます |
| いる (Ở / Có mặt) |
いらっしゃる おいでになる |
おる (おります) | います |
| 言う (Nói) |
おっしゃる | 申す (もうす) 申し上げる |
言います |
| 食べる・飲む (Ăn / Uống) |
召し上がる (めしあがる) | いただく | 食べます・飲みます |
| する (Làm) |
なさる | いたす | します |
| 見る (Xem / Nhìn) |
ご覧になる (ごらんになる) | 拝見する (はいけんする) | 見ます |
| 聞く・尋ねる・訪問する (Hỏi / Nghe / Thăm) |
お聞きになる | 伺う (うかがう) 拝聴する (nghe) |
聞きます・訪問します |
| 知っている (Biết) |
ご存じだ / ご存知です | 存じております 存じ上げております |
知っています |
| くれる (Cho mình) |
くださる | (Không có) | くれます |
| もらう (Nhận) |
(お受け取りになる) | いただく 頂戴する (ちょうだいする) |
もらいます |
| あげる (Tặng / Cho) |
(Không có) | 差し上げる (さしあげる) | あげます |
| 会う (Gặp gỡ) |
お会いになる | お目にかかる | 会います |
| 着る (Mặc) |
お召しになる (おめしになる) | (Không có dạng đặc biệt) | 着ます |
| 寝る (Ngủ / Nghỉ) |
お休みになる | (Không có dạng đặc biệt) | 寝ます |
| 死ぬ (Mất / Qua đời) |
お亡くなりになる | (Không có) | 亡くなります |
3. Công thức chia tôn kính ngữ & khiêm nhường ngữ có quy tắc
Với những động từ không nằm trong bảng đặc biệt ở trên (như 読む, 書く, 待つ, 送る, 説明する, 案内する...), ta áp dụng công thức ghép chuẩn sau:
👑 Công thức tôn kính ngữ (尊敬語)
-
Cách 1: お / ご + V(bỏ ます) / N + になる
• Động từ Nhóm I & II: お + V(bỏ ます) + になる
読む → 社長がお読みになります。 (Giám đốc đọc)
• Danh động từ Nhóm III (Hán tự): ご + N + になる
利用する → お客様がご利用になります。 -
Cách 2: Dùng Thể Bị Động V-(ら)れる
• Nhẹ nhàng hơn Cách 1, rất phổ biến trong hội thoại công sở:
始まる → 部長、会議はもう始まれましたか (❌) → 先生が来られました (⭕).
読む → 課長はこの資料を読まれましたか。 -
Cách 3: Đề nghị lịch sự お / ご ～ ください
• 少々お待ちください。 (Xin vui lòng đợi một chút.)
• どうぞご確認ください。 (Xin vui lòng xác nhận.)
🙇 Công thức khiêm nhường ngữ (謙譲語)
-
Cách 1: お + V(bỏ ます) + する / いたす (Nhóm I & II)
• Dùng khi hành động của mình hướng tới đối phương:
待つ → 私がロビーでお待ちします (お待ちいたします)。
送る → 後ほどメールをお送りいたします。 -
Cách 2: ご + Danh từ Hán Nhật + する / いたす (Nhóm III)
• 案内する → 会議室までご案内いたします。
• 連絡する → 決まり次第、ご連絡いたします。
• 説明する → 私からご説明いたします。 - Cách 3: Xin phép làm gì V-せていただく (Thể Sai khiến + いただく) • 本日は早く帰らせていただきます。 (Hôm nay tôi xin phép được về sớm ạ.)
🎯 Mẹo làm bài thi JLPT & 3 bẫy kính ngữ kinh điển
- 1. Bẫy "Kính ngữ kép" (二重敬語 - Nijuu Keigo): Tuyệt đối KHÔNG ghép 2 lần Tôn kính ngữ vào cùng 1 động từ. Ví dụ: ご覧になる đã là Tôn kính ngữ của 見る, nếu chia tiếp thành ご覧になられる hoặc お召し上がりになられる là SAI ngữ pháp!
- 2. Động từ chỉ có 1 âm tiết trước ます (như 見る, いる, 寝る, 着る, 来る, する): KHÔNG ĐƯỢC áp dụng công thức お + V(bỏ ます) + になる/する (không có お見になる hay お見する), mà bắt buộc phải dùng từ đặc biệt (ご覧になる / 拝見する).
- 3. Phân biệt nhanh ～てくださる vs ～ていただく (Xem bài てあげる・てくれる・てもらう):
• Nếu câu có 先生は / 部長が làm chủ ngữ → Chọn ～てくださいました (Thầy/Sếp làm cho tôi).
• Nếu câu có 私は 先生に / 部長に → Chọn ～ていただきました (Tôi nhận được sự giúp đỡ từ Thầy/Sếp).
📝 Luyện tập thực chiến: 5 câu trắc nghiệm kính ngữ JLPT N4 - N3
Hãy xác định chủ ngữ trước khi bấm xem đáp án và giải thích của Sensei:
Câu 1: 社長はもう会議室に（ ）か。
A. まいりました B. いらっしゃいました C. おりました D. いたしました
Xem đáp án & Giải thích
Đáp án đúng: B (いらっしゃいました). Chủ ngữ là 社長 (Giám đốc) nên phải dùng Tôn kính ngữ của 行く/来る/いる là いらっしゃる. Câu A (まいる) và C (おる) là Khiêm nhường ngữ.
Câu 2: 先生が書かれたご本を（ ）たいのですが、よろしいでしょうか。
A. ご覧になり B. 拝見し C. お見になり D. 召し上がり
Xem đáp án & Giải thích
Đáp án đúng: B (拝見し). Đuôi ～たい (Thể Tai) luôn biểu thị mong muốn của bản thân người nói (私: "Em muốn được xem cuốn sách thầy viết"). Hành động của mình nên dùng Khiêm nhường ngữ của 見る là 拝見する.
Câu 3: 明日、10時に御社へ（ ）。よろしくお願いいたします。
A. いらっしゃいます B. おいでになります C. うかがいます D. くださいます
Xem đáp án & Giải thích
Đáp án đúng: C (うかがいます - 伺います). "Ngày mai lúc 10 giờ tôi sẽ đến thăm quý công ty (御社)". Người đi là bản thân mình nên dùng Khiêm nhường ngữ của 行く / 訪問する là 伺う.
Câu 4: 部長、次回のスケジュールはもう（ ）か。
A. ご存じです B. 存じております C. ご案内します D. 拝見します
Xem đáp án & Giải thích
Đáp án đúng: A (ご存じです). Câu hỏi trực tiếp Trưởng phòng: "Trưởng phòng đã biết lịch trình lần tới chưa ạ?". Tôn kính ngữ của 知っている là ご存じです / ご存知です.
Câu 5: お客様、お荷物が重そうですので、私が（ ）。
A. お持ちになります B. お持ちいたします C. お持たれになります D. お持ちくださいます
Xem đáp án & Giải thích
Đáp án đúng: B (お持ちいたします). Chủ ngữ là 私が (Để tôi xách giúp quý khách) → Công thức Khiêm nhường ngữ お + V(bỏ ます) + いたす/する.
Câu hỏi thường gặp về kính ngữ tiếng Nhật (FAQ)
1. Làm sao phân biệt nhanh Tôn kính ngữ (尊敬語) và Khiêm nhường ngữ (謙譲語)? +
Hãy nhìn vào CHỦ NGỮ thực hiện hành động: Nếu chủ ngữ là Cấp trên / Khách hàng / Giáo viên → Dùng Tôn kính ngữ (尊敬語) để nâng đối phương lên. Nếu chủ ngữ là Bản thân mình (私) hoặc người trong công ty mình (Uchi) làm gì đó hướng tới khách hàng/cấp trên → Dùng Khiêm nhường ngữ (謙譲語) để hạ mình xuống.
2. Cấu trúc お + V-bỏ ます + になる và お + V-bỏ ます + する khác nhau thế nào? +
お/ご + V(bỏ ます) + になる là công thức Tôn kính ngữ (dùng cho hành động của sếp/khách hàng, ví dụ: 社長がお読みになる - Giám đốc đọc). Ngược lại, お/ご + V(bỏ ます) + する / いたす là công thức Khiêm nhường ngữ (dùng cho hành động của bản thân mình làm cho sếp/khách, ví dụ: 私がお持ちします - Tôi xin mang giúp ngài).
3. Khi nào dùng tiền tố お (O-) và khi nào dùng ご (Go-) trước danh từ/động từ? +
Tiền tố お đi với từ thuần Nhật (Wago - âm Kunyomi, hầu hết động từ Nhóm I và II như お待ちする, お仕事, お名前). Tiền tố ご đi với từ Hán Nhật (Kango - âm Onyomi, thường là danh động từ Nhóm III gồm 2 chữ Kanji ghép lại như ご連絡, ご案内, ご確認, ご紹介). Ngoại lệ thường gặp dùng お: お電話, お返事, お食事, お時間.
4. Nguyên tắc Uchi (内 - Trong) và Soto (外 - Ngoài) trong Kính ngữ công sở Nhật Bản là gì? +
Khi nói chuyện với người trong cùng công ty, bạn dùng Tôn kính ngữ với Giám đốc (社長は会議室にいらっしゃいます). Nhưng khi nói chuyện với KHÁCH HÀNG bên ngoài (Soto), Giám đốc của bạn thuộc nhóm người nhà (Uchi) nên bạn BẮT BUỘC phải dùng Khiêm nhường ngữ cho chính Giám đốc của mình (社長の田中はただいま外出しております).