Phân biệt はず (Hazu), べき (Beki) và わけ (Wake) trong ngữ pháp tiếng Nhật JLPT N3
📌 Tóm tắt 5 giây phân biệt はずだ・べきだ・わけだ (sensei's quick guide)
- 1. ～はずだ (Chắc chắn là... - Suy đoán có căn cứ): Sự việc CHƯA xác nhận tận mắt, nhưng dựa vào lý do logic thì người nói tin chắc 95% là như vậy (VD: 彼は日本に5年住んでいたから、日本語が上手なはずだ).
- 2. ～べきだ (Nên / Đáng lý phải làm... - Nghĩa vụ & Đạo lý): Chỉ đi với
V-る + べきだ(riêng する → するべき / すべき). Nêu trách nhiệm, bổn phận đạo đức hoặc lẽ thường xã hội (VD: 約束は守るべきだ). - 3. ～わけだ (Thảo nào mà / Tức là... - Kết luận tất yếu): Sự việc ĐÃ XẢY RA trước mắt, người nói hiểu ra nguyên nhân hợp lý của kết quả đó (VD: 彼は日本に5年住んでいたそうだ。日本語が上手なわけだ - Thảo nào mà giỏi tiếng Nhật thế!).
I. Bảng ma trận so sánh: はずだ Vs べきだ vs わけだ
| Tiêu chí | ～はずだ (Hazu da) | ～べきだ (Beki da) | ～わけだ (Wake da) |
|---|---|---|---|
| 1. Công thức kết hợp (接続) | ・V / A-い thể thường + はずだ ・A-な + な + はずだ ・N + の + はずだ |
Chỉ đi với Động từ nguyên mẫu: ・V-る + べきだ ・する → するべきだ / すべきだ |
・V / A-い thể thường + わけだ ・A-な + な + わけだ ・N + の / という + わけだ |
| 2. Ý nghĩa cốt lõi | "Chắc chắn là..." (Dự đoán một điều CHƯA kiểm chứng dựa trên căn cứ). |
"Đáng lý phải / Nên..." (Nghĩa vụ, bổn phận đạo đức cần làm). |
"Thảo nào mà / Tức là..." (Giải thích một kết quả ĐÃ biết trước mắt). |
| 3. Dạng phủ định | ～はずがない (Làm gì có chuyện... / Chắc chắn không thể). |
～べきではない (Không nên làm...). |
・～わけがない (Tuyệt đối không thể) ・～わけではない (Không hẳn là...) |
II. Hệ thống 4 mẫu câu gia đình họ 「わけ (訳)」 bắt buộc thuộc lòng ở N3 – N2
Trong đề thi JLPT N3 và N2, các cấu trúc mở rộng từ わけ (訳 - Lý do/Ý nghĩa) cực kỳ hay xuất hiện cùng nhau trong 4 đáp án A, B, C, D:
1. ～わけだ (Thảo nào mà / tức là...)
・5％割引（わりびき）だから、1,000円なら950円になるわけだ。
→ Vì giảm giá 5% nên tức là 1.000 yên sẽ còn 950 yên.
・エアコンがついていたのか。涼（すず）しいわけだ。
→ Hóa ra là đang bật điều hòa à. Thảo nào mà mát thế!
2. ～わけがない (Làm gì có chuyện / không thể nào!)
Phủ định 100% khả năng xảy ra:
・こんなにたくさんの料理（りょうり）、一人で食（た）べられるわけがない。
→ Nhiều thức ăn thế này làm sao mà một mình ăn hết được!
3. ～わけではない (Không hẳn là / đâu phải là...)
Phủ định một phần (thường đi với からといって):
・日本料理（にほんりょうり）が嫌（きら）いなわけではないが、納豆（なっとう）だけは食べられない。
→ Không hẳn là tôi ghét món Nhật, nhưng chỉ riêng món Natto là không ăn nổi.
4. ～わけにはいかない (Không thể làm... Vì trách nhiệm/lương tâm)
・明日（あした）は大切（たいせつ）な試験（しけん）があるから、少（すこ）し熱（ねつ）があっても休（やす）むわけにはいかない。
→ Vì mai có kỳ thi quan trọng nên dù hơi sốt tôi cũng không thể nghỉ được.
III. Bài tập trắc nghiệm JLPT N3 (5 câu có đáp án)
Câu 1: 昨日（きのう）送（おく）ったから、荷物は明日（あした）には届（とど）く（ ）です。
A. べき | B. はず | C. わけ | D. ため
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: B (はず). Dựa trên căn cứ "hôm qua đã gửi" để dự đoán một việc ở tương lai ("ngày mai chắc chắn sẽ tới nơi") → 届くはずです.
Câu 2: 自分（じぶん）が間違（まちが）えたのなら、すぐ彼（かれ）に謝（あやま）る（ ）だ。
A. はず | B. わけ | C. べき | D. もの
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: C (べき). Nêu trách nhiệm đạo đức: "Nếu bản thân mình sai thì đáng lý phải xin lỗi anh ấy ngay" → 謝るべきだ.
Câu 3: 「あの人（ひと）、お寿司（すし）の職人（しょくにん）なんだって。」「へえ、だから魚（さかな）に詳（くわ）しい（ ）ね。」
A. はずだ | B. べきだ | C. わけだ | D. せいだ
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: C (わけだ). Đã biết người đó rất rành về cá, nay nghe thêm thông tin anh ta là đầu bếp Sushi nên gật gù hiểu ra: "Ồ, thảo nào mà rành về cá thế!" → 詳しいわけだね.
Câu 4: お金（かね）があれば幸（しあわ）せになれるという（ ）。
A. わけにはいかない | B. わけではない | C. はずではない | D. べきではない
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: B (わけではない). Phủ định một phần: "Không phải cứ có tiền là sẽ trở nên hạnh phúc" → ～というわけではない.
Câu 5: こんなに簡単（かんたん）な問題（もんだい）、先生（せんせい）がわからない（ ）。
A. わけではない | B. わけがない | C. わけにはいかない | D. べきではない
👉 Xem đáp án & giải thích
Đáp án đúng: B (わけがない). Phủ định 100%: "Câu hỏi đơn giản thế này làm gì có chuyện thầy giáo lại không biết!" → わからないわけがない.
*** Xem thêm các bài ngữ pháp N3 liên quan
Câu hỏi thường gặp
Làm sao phân biệt nhanh はずだ, べきだ và わけだ trong đề thi JLPT N3? +
(1) ～はずだ (Chắc chắn là...): Suy đoán một sự việc CHƯA được xác nhận nhưng người nói tin 95% là đúng vì có căn cứ hợp lý. (2) ～べきだ (Nên / Đáng lý phải...): Khuyên nhủ hoặc nêu trách nhiệm đạo đức, lẽ thường phải làm (chỉ đi với V-る, riêng する → するべき/すべき). (3) ～わけだ (Thảo nào mà / Tức là...): Rút ra kết luận tất yếu từ một sự thật ĐÃ xảy ra ngay trước mắt.
Khác biệt giữa はずがない và わけがない là gì? +
Cả hai đều dịch là "Làm gì có chuyện / Không thể nào...", nhưng はずがない phủ định dựa trên căn cứ logic khách quan (VD: Anh ấy đang đi công tác nên không thể có mặt ở đây được); còn わけがない mang cảm xúc chủ quan mạnh mẽ khẳng định 100% điều đó là vô lý, bất khả thi.
Làm sao phân biệt 4 mẫu câu họ わけ: わけだ, わけがない, わけではない và わけにはいかない? +
(1) ～わけだ: Thảo nào mà / Đương nhiên là; (2) ～わけがない: Tuyệt đối không thể có chuyện đó (Phủ định 100%); (3) ～わけではない: Không hẳn là... (Phủ định một phần); (4) ～わけにはいかない: Không thể làm... vì vướng rào cản đạo đức, trách nhiệm xã hội hoặc tâm lý.
Khi nào dùng ～べきだ và khi nào dùng ～たほうがいい? +
～たほうがいい là lời khuyên cá nhân nhẹ nhàng trong tình huống cụ thể (VD: Bạn bị sốt thì nên uống thuốc đi). Còn ～べきだ mang tính nguyên tắc chung, nghĩa vụ đạo đức hoặc trách nhiệm xã hội (VD: Đã hứa thì phải giữ lời - 約束は守るべきだ).