CÁCH ỨNG PHÓ KHI CÓ ĐỘNG ĐẤT TẠI NHẬT BẢN – HƯỚNG DẪN ĐẦY ĐỦ CHO NGƯỜI VIỆT

Nhật Bản là một trong những quốc gia có hoạt động địa chấn mạnh nhất thế giới. Nằm trên "Vành đai lửa Thái Bình Dương" – nơi giao nhau của bốn mảng kiến tạo lớn – Nhật Bản ghi nhận trung bình khoảng 1.500 trận động đất có thể cảm nhận được mỗi năm, tương đương hơn 4 trận mỗi ngày. Phần lớn là các rung chấn nhỏ không gây nguy hiểm, nhưng những trận lớn như Kobe 1995 (7.2 độ), Tohoku 2011 (9.0 độ) hay Noto 2024 (7.5 độ) đã cho thấy sức tàn phá khủng khiếp của thiên tai này.

Với người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại Nhật, việc hiểu rõ cách ứng phó khi có động đất là điều bắt buộc phải biết – không phải tùy chọn. Bài viết này tổng hợp đầy đủ kiến thức từ hướng dẫn chính thức của Cơ quan Quản lý Phòng chống Thiên tai Nhật Bản (内閣府防災) và Cơ quan Khí tượng Thủy văn Nhật Bản (JMA) để giúp bạn chủ động và bình tĩnh trong mọi tình huống.

1. Thang Đo Shindo – Cách Nhật Bản Đo Động Đất

Nhật Bản không dùng thang độ Richter (đo năng lượng tại tâm chấn) mà dùng thang Shindo (震度) – đo mức độ rung lắc thực tế tại từng vị trí cụ thể. Đây là thang đo bạn sẽ thấy trên TV, điện thoại và ứng dụng cảnh báo khi xảy ra động đất.

Nguồn: Japan Meteorological Agency – Thang đo Shindo

2. Hành Động Ngay Khi Cảm Nhận Rung Chấn

Phản ứng trong vài giây đầu quyết định sự an toàn của bạn. Hãy ghi nhớ nguyên tắc 行動 3 bước: Chui – Che – Bám (もぐる・かくれる・しっかりつかまる).

🟡 Shindo 1–3: Bình tĩnh, không hoảng loạn

• Giữ bình tĩnh, tiếp tục theo dõi tình hình qua điện thoại hoặc TV.
• Không cần chạy ra ngoài – trong nhiều trường hợp, bên trong tòa nhà an toàn hơn ngoài trời (nguy cơ ngói rơi, biển quảng cáo đổ).
• Tắt nguồn lửa nếu đang nấu ăn và chú ý xung quanh.

🟠 Shindo 4–5: Tìm chỗ trú an toàn ngay lập tức

• Chui ngay xuống gầm bàn chắc chắn (bàn ăn, bàn làm việc cứng) và giữ chặt chân bàn.
• Tránh xa cửa kính, cửa sổ – kính vỡ là nguyên nhân gây thương tích phổ biến nhất.
• Tránh đứng gần tủ đứng, kệ sách, thiết bị điện lớn.
• Nếu không có bàn: quỳ gối, khom lưng, dùng tay che gáy và đầu.
• Nếu đang ở ngoài đường: tránh xa tòa nhà, cột điện, tường cao; di chuyển ra khu trống trải.
• Nếu đang trên xe: từ từ giảm tốc, dừng lại bên phải đường, không dừng trên cầu hoặc trong hầm.

🔴 Shindo 6–7: Nằm xuống – Che đầu – Bám chặt

• Nằm sấp xuống sàn ngay lập tức – đây là phản xạ sống còn khi bạn không thể đứng vững.
• Dùng cả hai tay che đầu và gáy, đặt mặt xuống sàn.
• Bám chặt vào chân bàn, cột nhà hoặc tay vịn cầu thang.
• Tuyệt đối không dùng thang máy – kể cả sau khi rung chấn dứt.
• Không chạy ra cửa chính ngay – hãy chờ rung chấn hoàn toàn dừng lại.

3. Sau Khi Rung Chấn Dừng Lại – Những Việc Cần Làm Ngay

🔥 Phòng cháy và rò rỉ khí

• Tắt bếp ga ngay khi an toàn – đây là nguyên nhân hàng đầu gây hỏa hoạn sau động đất.
• Ngửi mùi khí ga: Nếu ngửi thấy mùi khí (mùi hăng/sulphur), không bật điện, không bật lửa, mở cửa sổ ngay và ra ngoài.
• Khóa van tổng bình ga nếu có thể tiếp cận an toàn.
• Gọi công ty ga hoặc số khẩn cấp 119 nếu nghi ngờ rò rỉ.

👟 Chuẩn bị trước khi di chuyển

• Mang giày vào ngay trước khi bước ra khỏi phòng – mảnh kính và mảnh vỡ trên sàn là mối nguy hiểm thường bị bỏ qua.
• Mang theo điện thoại đã sạc và túi khẩn cấp (xem mục 6).
• Kiểm tra xung quanh trước khi mở cửa – nếu cửa bị kẹt, có thể tòa nhà đã biến dạng, hãy tìm lối thoát khác.

📱 Theo dõi thông tin chính thức

• NHK TV/Radio: Kênh thông tin thiên tai đáng tin cậy nhất – nhk.or.jp/bousai
• Yahoo! 防災速報 (Yahoo Japan): Cập nhật tức thì trên smartphone.
• J-Alert (Jishin Sokuhō): Cảnh báo tự động từ điện thoại nội địa.
• Hạn chế gọi điện thoại thông thường – ưu tiên dùng LINE, SNS để liên lạc với người thân vì mạng dữ liệu ổn định hơn thoại trong thảm họa.

4. Ứng Dụng Cảnh Báo Động Đất Nên Cài Ngay Hôm Nay

Hệ thống cảnh báo động đất sớm của Nhật (緊急地震速報 – Kinkyu Jishin Sokuhou) có thể thông báo trước từ vài giây đến vài chục giây trước khi sóng địa chấn mạnh đến nơi bạn ở. Đây là khoảng thời gian vàng để bạn tìm chỗ trú ẩn.

5. Túi Khẩn Cấp – Hijyou Bukuro (非常袋)

Chính phủ Nhật khuyến cáo mỗi hộ gia đình chuẩn bị sẵn một túi khẩn cấp (非常袋 – Hijyou Bukuro) để có thể mang đi sơ tán trong vòng 1-2 phút. Đây là danh sách tối thiểu nên có:

📌 Đặt túi này ở nơi dễ lấy nhất trong nhà (gần cửa ra vào hoặc dưới gầm giường). Kiểm tra và thay thế đồ hết hạn 1 lần/năm.

6. Điểm Sơ Tán (避難場所 – Hinanjo) – Cách Tìm Và Ghi Nhớ

Mỗi khu dân cư tại Nhật đều có điểm sơ tán được chỉ định sẵn (避難場所 – Hinanbasho hoặc 避難所 – Hinanjo), thường là trường học, công viên lớn hoặc trung tâm cộng đồng. Đây là nơi bạn đến khi không thể ở trong nhà.

Cách tìm điểm sơ tán gần nhà:

1. Google Maps: Gõ "避難場所 [tên thành phố/quận bạn đang ở]" – Google sẽ hiển thị các điểm sơ tán có đánh dấu trên bản đồ.
2. Website chính quyền địa phương: Mỗi thành phố (市区町村) đều có bản đồ phòng chống thiên tai (ハザードマップ – Hazard Map) công khai trực tuyến.
3. Ứng dụng Safety Tips: App chính thức của Tổng cục Du lịch Nhật (JNTO), có giao diện tiếng Anh và nhiều ngôn ngữ khác, hiển thị cảnh báo và điểm sơ tán theo vị trí GPS.
4. Hỏi chủ nhà hoặc ban quản lý tòa nhà: Người Nhật thường biết rõ điểm sơ tán gần nhất và sẽ vui lòng chỉ dẫn.

7. Cảnh Báo Sóng Thần (津波 – Tsunami) – Phải Lên Cao Ngay!

Với những khu vực ven biển, nguy cơ sóng thần sau động đất là mối đe dọa thực sự. Sóng thần có thể đến chỉ trong vài phút sau động đất mạnh dưới đáy biển.

Khi có cảnh báo sóng thần:

• Di chuyển ngay lên vùng cao hoặc tòa nhà cao tầng kiên cố – mục tiêu là lên càng cao càng tốt, ít nhất 10-20m trên mực nước biển.
• Không quay lại lấy đồ đạc, không dừng lại chụp ảnh.
• Đi bộ hoặc chạy – không lái xe (sẽ gây tắc nghẽn giao thông).
• Tìm biển chỉ dẫn màu xanh lam có ký hiệu sóng thần (🌊) dọc đường – đây là biển chỉ hướng thoát nạn chính thức.
• Chỉ trở về khi có thông báo chính thức rằng nguy hiểm đã qua từ JMA hoặc chính quyền địa phương.

📌 Kiểm tra xem khu vực bạn ở có nằm trong vùng nguy cơ sóng thần hay không qua ハザードマップ của thành phố. Thông tin trên bousai.go.jp.

8. Đường Dây Khẩn Cấp Và Hỗ Trợ Tiếng Việt

📞 Số điện thoại khẩn cấp cơ bản

🇻🇳 Hỗ trợ tiếng Việt tại Nhật Bản

Nhiều tỉnh thành có đông người Việt sinh sống đều có đường dây hỗ trợ đa ngôn ngữ. Khi gặp khó khăn sau thiên tai:

• Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản: +81-3-3466-3311 (Tokyo)
• Tổng Lãnh sự quán tại Osaka: +81-6-6933-3912
• Himawari (多言語医療通訳): Dịch vụ phiên dịch y tế miễn phí tại nhiều bệnh viện – hỏi bệnh viện gần nhất.
• CLAIR (自治体国際化協会): Nhiều văn phòng tỉnh thành có đường dây hỗ trợ người nước ngoài trong thiên tai bằng nhiều ngôn ngữ kể cả tiếng Việt.
• Ứng dụng Safety Tips: Có thể hiển thị thông tin bằng tiếng Anh và một số ngôn ngữ khác.

9. Tóm Tắt – 5 Điều Cần Nhớ Ngay Hôm Nay

Nhật Bản là đất nước có hệ thống phòng chống thiên tai tốt nhất thế giới. Người dân ở đây đã được huấn luyện và chuẩn bị từ nhỏ. Là người Việt sống tại Nhật, chúng ta cần học hỏi và áp dụng những kiến thức này để tự bảo vệ bản thân và gia đình. Hãy chuẩn bị trước – vì động đất không báo trước.